Uit de school geklapt 5

Ik tegen de helpdeskmedewerker:’Goedemiddag, ik moet mijn wachtwoord weer veranderen en ik ben al die criteria waar het aan moet voldoen vergeten.’
Helpdeskmedewerker: ‘Geeft niets meneer, daar zijn we voor. Er zijn zes voorwaarden. De eerste is dat het niet gelijk mag zijn aan een van de vorige twintig wachtwoorden.’
Ik: ‘Twintig? Zoveel kun je er toch niet onthouden? Hoe weet je nou of je een wachtwoord al gebruikt hebt?’
Helpdeskmedewerker: ‘Misschien kunt u ze ergens opschrijven?’
Ik: ‘…’

Tijd-werk registratie

Het rapport van de Onderwijsraad Naar doelmatiger onderwijs heeft voor nogal wat beroering gezorgd. Als ik de samenvatting van het rapport lees, dan begrijp ik die beroering niet. Wie kan er nu tegen een doelmatiger onderwijs zijn? De reacties gaan bijna allemaal over het tijdschrijven. (Zie voor een genuanceerde reactie de blog van Jef van de Hurk) Blijkbaar is het een open zenuw voor onderwijsgevenden. Waarom? Waar is men bang voor? Ik houd al jaren bij waar ik mijn tijd aan besteed. Wat het mij oplevert? Ervaringscijfers over hoeveel tijd ik besteed aan projecten, reguliere opleidingstrajecten, tijd die ik besteed aan roc-activiteiten, etc. Ik kan nu ja of nee zeggen tegen vragen en opdrachten omdat ik een redelijk inzicht heb in hoeveel tijd het mij zou gaan kosten. Mijn accountmanager kan ik vertellen of we nog in de pas lopen met de projectbegroting en aan opdrachtgevers kan ik inzicht geven over mijn tijdsbesteding. Vinden ze heel prettig. En bij de onderhandelingen over mijn week-jaartaak heb ik ervaringscijfers van de afgelopen acht jaar die ik in kan brengen. En tot op de dag van vandaag is er nog geen directeur of zo geweest die me gevraagd heeft mij te verantwoorden op basis van mijn twr-administratie. Angst en een slecht geweten zijn altijd slechte raadgevers geweest en het verbaast mij dat de AOB zich ook door irrationele motieven laat leiden. En de anti-vernieuwingsbeweging Beslist Ook Niet, die mekkert over de aanval op de positie van en de enorme administratieve last die uitgestort wordt over docenten, kan ik melden dat mijn tijdschrijven mij drie minuten per week kost. En ook dat is een ervaringscijfer.

Didactische reflectie

Af en toe krijg ik de vraag waarom het zo handig, goed, etc. is om ict in te zetten in je onderwijs. Meestal ratel ik dan een aantal voordelen en voorbeelden bij elkaar. Een echt gesprek, laat staan discussie, ontspint zich zelden, meestal door gebrek aan kennis en ervaring van de vragensteller. Deze week was het een keer anders. Een collega van buiten het roc gaat zich bezighouden met digitalisering van lesmateriaal en oriënteert zich door gesprekken te voeren met mensen die al enige ervaring op dit gebied hebben. De vraag was helder: “Ik ben nu op zoek naar didactische kaders en uitgangspunten waarmee docenten hun lesmateriaal opbouwen.” Nu het antwoord nog. De vraag dwong me om weer eens op een rijtje te zetten welke uitgangspunten ik indertijd gehanteerd heb om ict in mijn onderwijs in te zetten. De aanleiding, in 1998, was het feit dat ik mijn leerlingen zelf bestellingen voor hun praktijkles wilde laten doen. Dat kon ik alleen maar realiseren als ik een instrument zou gebruiken dat én de leerling én mijzelf (denk aan het verzamelen van alle gegevens) niet teveel tijd zou gaan kosten. Ik heb toen gekozen voor Excel en dat systeem functioneert nog steeds goed. Een paar jaar later kregen we de beschikking over een elo, Blackboard in dit geval, en dat loste voor mij een flink logistiek probleem op. De distributie van lesmaterialen hoefde niet meer via de mail of hand-outs en ook de mogelijkheid van het forum bracht een efficiency winst. Daarbij kreeg ik de mogelijkheid om andersoortige opdrachten te laten maken: leereenheden zijn prima instrumenten om leerstof te verwerken buiten de reguliere lestijd om. En door de leereenheden op te bouwen met beoordeelbare opdrachten kon ik van huis uit de vorderingen van de cursisten volgen en becommentariëren. Nog meer efficiency winst. Daarna volgden de experimenten met het portfolio in Bb en sinds vorig jaar het weblog als portfolio. Wat zegt dit alles nu over mijn uitgangspunten en didactische kaders? Als een paal boven water staat dat ict mijn leven als docent makkelijker heeft gemaakt en dat de kwaliteit van de contacttijd en het onderwijsleerproces verhoogd is. Ict als middel dus en niet als doel. Digitale didactiek is daarnaast voor mij primair een opdrachten didactiek. Zorg voor een logische indeling van je leerstof en verkavel dat in hapklare brokken. Dit laatste natuurlijk gerelateerd aan je doelgroep. Aan diverse kavels kun je dan opdrachten koppelen.

Voorbeeld. Voor het onderdeel Voedingswensen/-gewoonten heb ik drie wiki’s in Bb aangemaakt.  In de wiki heb ik vragen, opdrachten en bronnen neergezet. De klas in drie groepen verdeeld en ze aan de gang gezet. Het aardige is dat elke groep een andere strategie of werkverdeling hanteert. Maar samengewerkt wordt er! Bijkomend voordeel is dat ik zelf het verhaal niet voor de zoveelste keer hoef te vertellen en dat ik me bezig kan houden met de manier waarop ze met de opdracht bezig zijn.

De opbrengst van mijn overdenking was al met al dus niet zo spectaculair, het leverde echter wel een geanimeerd gesprek van bijna twee uur op!

The science of the oven – een bespreking

Motto van het besproken boek

Hervé This is een van de grondleggers van de wetenschappelijke kant van het moleculaire koken. Recent verscheen een van zijn boeken in vertaling: The science of the oven. Om te beginnen: de vlag dekt de lading niet. Wie verwacht een praktisch boek in handen te krijgen over de processen die zich afspelen in een oven, die wordt teleurgesteld. De oorspronkelijke titel van het boek, Pour la science, geeft beter weer waar het in het boek om gaat. De centrale vragen zijn: welke kennis is er op dit moment voorhanden, waar komt die vandaan en wat kunnen we er vervolgens mee doen? Voor This is koken niets anders dan een feest van fysica en chemie. Een aantal basale processen wordt tot op het bot ontleed. Van de lezer wordt daarbij wel enige voorkennis verwacht. Regelmatig komen begrippen als ionen, carboxyl-groepen, zuren en basen, aminozuren, polysachariden, etc. voorbij. Als je daar niets van weet, is het af en toe saai of onbegrijpelijk wat er staat. Ook de link naar de dagelijkse praktijk wordt veel minder gemaakt dan in zijn andere boeken. Geen recepten of uitgebreide bereidingswijzen. Wel hoofdstukken en paragrafen met open einden: de uitnodiging om zelf op onderzoek uit te gaan. Wat komt er zoal voorbij? Een hoofdstuk over de rol die de zintuigen spelen bij het waarnemen van voedsel (en drank). Hij rekent nogmaals af met het allang achterhaalde beeld van de verdeling van de smaakpapillen over vier zones op de tong. Het ligt allemaal veel ingewikkelder. Verder de relatie tussen voedsel en gezondheid, veel over tannines, het gedrag van schuimen en, heel praktisch, waarom je suiker tot 127° C moet koken voor Italiaanse meringue. Ook wordt de opvatting onderuit gehaald dat vlees, dat in een geurige vloeistof bereid wordt, dit vocht of de smaakmoleculen daarvan, op zou nemen. Deze observatie was al in 1984 door Harold McGee gedaan, This toont het met experimenten nogmaals aan. Het boek wordt afgesloten met het hoofdstuk Van moleculair koken naar culinair constructivisme.  This probeert hier een nieuwe manier voor het ontwikkelen van gerechten middels het gebruik van wiskundige formules. Hoe dat in zijn werk gaat, gaat te ver om hier uit de doeken te doen.
The science of the oven is een heerlijk boek om in te lezen. Het daagt uit om de wetenschappelijke bevindingen te vertalen naar de dagelijkse praktijk. In deze zin is het zelfs te beschouwen als een leerboek!

Uit de school geklapt 4

Vind ik in de school een ringband. Bij opening, om te zien of ik hem ergens terug kan brengen, zie ik dat het om een beoordelingsportfolio gaat. Altijd geïnteresseerd in deze materie, blader ik er eens doorheen. Ben benieuwd hoe anderen dat onderdeel inrichten en uitvoeren. Na een tijdje leg ik verbijsterd de map weg. Citaat: “Hoe bouw je een beoordelingsportfolio op? Je gaat per werkproces een aantal bewijzen verzamelen. Hiermee laat je zien dat je kennis hebt opgedaan over het betreffende onderwerp.” Nergens in de teksten het woord competentie. Vervolgens volgt de opsomming van bewijzen die verzameld moeten worden: 45 stuks! Die aan het eind van de rit door twee beoordelaars beoordeeld moeten worden. Voorbeelden van zo’n bewijs: ‘Maak een foto van de postkamer. Vertel de regels van first in – first out. Wat sla je op in de diepvries.’ En de tragiek is dat er nergens een poging gedaan wordt kerntaken en werkprocessen te integreren, sterker nog, navraag leert dat er aparte docenten zijn voor de kerntaken 1, 2, enz. en dat ze ook nog over de leerjaren verdeeld zijn. Integratie is dus niet eens mogelijk.
Het is maar goed dat het onderwijs in ons roc geen primair proces meer is, anders zou je je er nog zorgen om gaan maken.

Bewijs!

CompetentCity 2009

Vandaag de hele dag in Ede geweest bij CompetentCity. Altijd goed dat soort bijeenkomsten waar kennisdeling op de voorgrond staat. Omdat ik zelf onderdeel van twee workshops was, kon ik maar één ronde gebruiken om ergens te gaan kijken. Dat werd de Matrix Competentiegericht onderwijs van Lidwien Sturing. De matrix is een instrument dat zij in het kader van haar studie ontwikkeld heeft. Het principe is simpel: op de y-as staan de tien principes van cgo, op de x-as de indicatoren die behoren bij een bepaald ontwikkelingsstadium. Vervolgens was de opdracht om een opleiding waarbij je betrokken bent eens onder de loep te nemen en dit vervolgens maar eens bij je buurman / -vrouw te verantwoorden. Dit leverde aardige discussies op. Een mooi instrument om ook het gesprek in je eigen opleidingsteam op gang te brengen. Omdat het instrument nog in ontwikkeling is wil ze graag in contact komen met teams die het gebruiken. Wij gaan haar zeker vragen aanwezig te zijn als we de opleiding, die we samen met de Koninklijke Marine gemaakt hebben, eens flink op de pijnbank gaan leggen. We denken dat we al een heel eind op weg zijn, maar is dat ook zo?
Naast het vele praten met bekenden en onbekenden dus ook twee workshops. De eerste was Drempelloos, waarbij docenten met geen of weinig kennis en vaardigheden in web 2.0 toepassingen op weg geholpen worden. Het gebruik van beeld- en geluidsbestanden in het onderwijs staat daarbij centraal. In de laatste ronde Pauwen en Pinguïns, over het samenstellen van projectteams. Met behulp van het spel Wie ben ik? waar nieuwe karakters opgeplakt waren, moesten de groepen een projectteam samenstellen. Vurige debatten waren het gevolg: waarom Hennie vd Most wel en Gerrit vd Valk er niet in thuishoorde of wat nou werkelijk het verschil wel was tussen Napoleon en Foppe de Haan. Het leverde kleurrijke projectteams op waarbij Neelie Kroes in alle teams opgenomen bleek.
Tot slot wil ik niet onvermeld laten dat ik van diverse kanten opmerkingen kreeg over het soms tenenkrommende niveau van presentaties en presentatoren, met name die presentator die beweerde dat werkprocessen en competenties hetzelfde zijn.
MBO 2010 en CompetentCity kunnen nog lang niet opgeheven worden.

Staatssecretaris Marja van Bijsterveldt (r) wordt bijgepraat over het doel van Drempelloos 2.0

Moleculair-gastronomische boeken

Voor de geïnteresseerde in moleculaire gastronomie staan er interessante publicaties op stapel. Op het weblog van de Noor Martin Lersch staat een overzicht van wat er komen gaat. Dit weblog is sowieso een eldorado voor iedereen die meer te weten wil komen over dit onderwerp. Ik heb zelf het boek van Hervé This over de processen die in de oven plaatsvinden besteld. Eind oktober moet het verschijnen. Dat herinnert me eraan dat ik ook nog steeds een recensie moet schrijven over het vorig jaar verschenen Cooking – the Quintessential Art.  

Onderwijs geen primair proces meer op school

Sinds wij onderdeel geworden zijn van het roc heb ik altijd dat gevoel al gehad: onderwijs is niet belangrijk, sterker nog, staat helemaal niet op de agenda. Op de weinige momenten dat ik dat ter sprake kon brengen werd het in alle toonaarden ontkend, met name door managers die verantwoordelijk zijn voor die grote verdwijntruc. Maar nu is het dan officieel bevestigd door onze organisatie. Onderstaande tekst is te vinden op het openbare deel van de website van ons roc. Van mijn leraar wiskunde moesten wij na de bewijsvoering van een vraagstuk de opgave altijd afsluiten met Q.E.D. Bij dezen.

Dag van de leraar 2009

Morgen is het de dag van de leraar, gisteren werd dat al gevierd in het Openluchtmuseum in Arnhem. Een programma vol met activiteiten voor alle leraren van po/vo/mbo. Zelf heb ik niet zo veel kunnen zien omdat ik ‘dienst’ had. Wel kwam ik in gesprek met twee jonge medewerkers van United Netherlands, een organisatie die zich bezighoudt met educatieve programma’s op middelbare scholen op het gebied van debating en internationale organisaties. Erg geschikt voor de hogere klassen en vooral voor de tweetalige opleidingen. Dat zijn nu van die dingen die ik zelf gemist heb in mijn eigen middelbare school tijd. SBL, een van de organisatoren, had deze dag ook uitgekozen om het project 1000 jaar voor de klas officieel te lanceren. Het project heeft als aanleiding dat momenteel en de komende jaren erg veel docenten het onderwijs verlaten hebben of gaan verlaten, een soort van ervaringsdrain. Om nu wat van de kennis en ervaringen te bewaren en door te kunnen geven is er een website gemaakt waarop de portretten van 25 leraren, die gemiddeld ieder zo’n 40 jaar voor de klas staan, aangevuld met talloze praktijktips. Minister Plasterk kwam naar het Drents los hoes Zeijen uit 1700, de plek was misschien exemplarisch voor de manier waarop er tegen oudere leraren aangekeken wordt, om de website feestelijk in gebruik te stellen. In zijn toespraak zei de minister enkele behartenswaardige dingen over leraren die doorschuiven naar managementlagen en over het opleidingsniveau van leraren. De dag werd afgesloten met de verkiezing van de diverse leraren van het jaar. De tv uitzending hiervan is woensdag a.s.

Vrouwen schrijven geschiedenis

Het was vandaag een historische dag. Ik kan het alleen nog niet helemaal duiden: betekent het de feminisering van het koksvak of is het iets anders? In ieder geval is het het voorlopig eindpunt van een trend die zo’n tien jaar geleden in is gezet. Wat is er aan de hand? Ik ben dit jaar op onze school mijn eenendertigste jaar ingegaan waarin ik koks opleid. En het is dit jaar voor het eerst in al die jaren dat ik meer vrouwen dan mannen in de koksklas heb, tien om zes om precies te zijn. De trend waar ik het over had, bestaat er uit dat steeds vaker vrouwen bij ons in de volwassenenopleiding komen met motieven als ander beroep na verzorging van de kinderen (herintreders dus), überhaupt een ander beroep (ook nu weer een paar die de hectiek van het zakenleven adieu zeggen) en puur hobbyisme. Daarnaast natuurlijk de vrouwen die al een tijdje in een professionele keuken werken en nu alsnog een diploma willen halen. Het is een ramp om alleen maar met mannen in de keuken te staan, vrouwen zijn de broodnodige sociale smeerolie. Ben benieuwd hoe het gaat met deze samenstelling. De eerste dag verliep in ieder geval ongedwongen, vol enthousiasme en met elkaar veel helpen bij de digitale onderdelen. Het belooft volgens mij een gezellig jaar te worden!